Zostaję tutaj

Nieugięta jak Curon, przygraniczna wioska, w której dorastała, potrafi przeciwstawić się faszystom, choć ci uniemożliwiają jej pracę nauczycielki. Nie boi się szukać schronienia w górach wraz z mężem dezerterem. A kiedy wody z zapory mają zalać pola i domy, broni się tym, czego nikt jej nigdy nie odbierze: słowami.

Marco Balzano ma mądrość wielkich gawędziarzy: dostosowuje styl pisania do rytmu oddechu swoich bohaterów. Intymnym głosem, który ożywia historię, ukazuje siłę społeczności w chwili, gdy ta, pełna gniewu, decyduje się stawić opór.

Opublikowana w 2018 roku powieść „Zostaję tutaj” („Resto qui”) dotarła do finału nagrody Premio Strega, zdobyła Nagrodę Bagutta oraz Nagrodę Mario Rigoni Sterna, a we Francji wyróżniono ją Prix Méditerranée. Prawa do tłumaczenia sprzedano do 28 krajów.

***
RYS HISTORYCZNY
1919. Aneksja
Po przegranej Austro-Węgier w I wojnie światowej, na mocy traktatu z Saint-Germain, Królestwo Włoch oficjalnie zaanektowało Tyrol Południowy. Mniejszość włoska w tym regionie stanowiła jedynie 3%. Językiem urzędowym i codziennym był niemiecki.

1923. Brutalna italianizacja
Reżim Mussoliniego zmienił nazwę regionu na Alto Adige (Górna Adyga). Zakazano używania nazwy „Tyrol Południowy” pod groźbą kar finansowych i więzienia. Język włoski stał się jedynym oficjalnym językiem w urzędach, sądach, instytucjach publicznych i szkołach. Zdelegalizowano historyczne, niemieckie nazwiska, nazwy miejscowości, rzek, gór i ulic. Część gazet zamknięto, inne zmuszono do pełnej lojalności wobec Rzymu. Rozwiązano tradycyjne tyrolskie organizacje, w tym kluby alpinistyczne, i zagarnięto ich majątek. Zakazano umieszczania niemieckich napisów na nowych nagrobkach i nakazano usunięcie dotychczasowych epitafiów na cmentarzach.

1939. „Wielki Wybór”
W wyniku umowy Hitlera z Mussolinim mieszkańcy regionu musieli zdecydować, czy emigrują do III Rzeszy, czy zostają w domach za cenę natychmiastowej italianizacji. Choć większość zadeklarowała wyjazd, wybuch wojny sparaliżował przesiedlenia. Przez kolejne lata niedoszli emigranci musieli mieszkać obok tych, którzy zdecydowali się pozostać. W atmosferze narastającej paranoi ci drudzy byli piętnowani jako włoscy szpiedzy i konfidenci rzymskich władz, stając się ofiarami codziennego terroru ze strony własnych sąsiadów.

1950. Zatopienie doliny Resia
Po ukończeniu budowy zapory wodnej naturalne jeziora alpejskie w dolinie Val Venosta zostały spiętrzone w jeden sztuczny zbiornik. Zabudowania w wiosce Curon, w okolicznych przysiółkach (m.in. Arlund, Piz i Gorf) i w części miejscowości Resia zostały wysadzone trotylem, a powstałe gruzowisko zalane wodą. Jedynym obiektem, który uniknął zniszczenia, jest wystająca z wody XIV-wieczna dzwonnica dawnego kościoła w Curon, oszczędzona ze względu na wartość zabytkową.